Import en export

Landsgrensoverschrijdende verbindingen verzorgen de import, export en transit (doorvoer) van elektriciteit tussen verschillende landen. Deze verbindingen worden in Nederland beheerd door de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet, TenneT. Op dit moment heeft Nederland vijf van dergelijke verbindingen, twee naar België en drie naar Duitsland. Nederland is momenteel een netto importeur van elektriciteit en importeert jaarlijks zo’n 15-20% van haar totale elektriciteitsverbruik. 

Er kan niet onbeperkt elektriciteit tussen landen worden uitgewisseld. Hoewel producenten, handelaren, leveranciers en afnemers in de geliberaliseerde Europese markt alle vrijheid hebben contracten af te sluiten, moet altijd worden nagegaan of de fysieke afhandeling, het daadwerkelijke transport, wel technisch mogelijk is. Er moet voldoende landsgrensoverschrijdende transportcapaciteit (ook wel interconnectiecapaciteit genoemd) beschikbaar zijn om de contracten fysiek af te handelen. Een extra moeilijkheid is dat elektriciteit, volgens natuurkundige wetten, de weg van de minste weerstand zoekt. Er is dus geen direct verband tussen commerciële contracten en de daadwerkelijke elektriciteitsstromen door het elektriciteitsnetwerk. Daarom is het van belang de te verwachten stromingspatronen zo goed mogelijk te voorspellen, zodat eventuele transportknelpunten tijdig kunnen worden opgelost.

Naast het faciliteren van de Europese handel in elektriciteit heeft onderlinge koppeling het voordeel dat het effect van een storing in uitgesmeerd wordt over een groot gebied, dat men kan besparen op reservecapaciteit en dat de inzet van productie-eenheden geoptimaliseerd kan worden. Vergroting van de hoeveelheid interconnectiecapaciteit is een eerste prioriteit van de Europese Unie.

Daarom is het op basis van de Europese Verordening van 26 juni 2003 momenteel ook mogelijk voor andere partijen dan de landelijke netbeheerder te investeren in een landsgrensoverschrijdende verbinding, een zogenaamde ‘merchant’ investering. De Minister van Economische Zaken beslist in dat geval om wel of niet een ontheffing te verlenen met betrekking tot de besteding van de opbrengsten van de verbinding, de toegang tot en het gebruik van de verbinding (artikel 86c Elektriciteitwet).

De Directeur van de EK brengt hierbij advies uit aan de Minister. Voor gereguleerde kabels besluit de Directeur van de Energiekamer op basis van artikel 31 lid 6 Elektriciteitwet of de netbeheerder van het landelijk hoogspanningsnet veilinggelden mag aanwenden voor het investeren in een nieuwe landsgrensoverschrijdende verbinding. Momenteel loopt een dergelijke aanvraag voor een kabel tussen Noorwegen en Nederland.

Nederland heeft een fysieke interconnectiecapaciteit van 5000 MW. Afgezien van een reservering voor bijzondere bedrijfsvoeringsituaties zou deze capaciteit beschikbaar kunnen worden gesteld aan de markt.

Echter, vanwege buitenlandse netbeperkingen is het op dit moment niet mogelijk deze capaciteit volledig aan de markt ter beschikking te stellen. Versterking van de interne Duitse en Belgische netten zal positief werken op de daadwerkelijke voor de markt beschikbare interconnectiecapaciteit.

De methodiek voor de bepaling van de veilig beschikbare landsgrensoverschrijdende transportcapaciteit is voorgeschreven in paragraaf 5.7 van de Netcode. De voor de markt beschikbare interconnectie bedraagt momenteel zo’n 3850 MW (meer informatie website TenneT: http://www.tennet.nl/transport/ber_transportcap/).

Afgezien van de capaciteit die gereserveerd is voor de uitvoering van oude contracten wordt de voor de markt beschikbare interconnectiecapaciteit aan marktpartijen toegewezen door middel van veilingen. Bij het veilen worden drie verschillende categorieën onderscheiden: de jaarveiling (capaciteit voor een heel jaar), de maandveiling (capaciteit voor een gehele maand) en de dagveiling (capaciteit voor een bepaald klokuur de volgende dag).

TenneT voert de veilingen uit gezamenlijk met de beheerders van de buitenlandse delen van de landsgrensoverschrijdende verbindingen. De beschikbare capaciteit wordt op een voorgeschreven wijze over de verschillende veilingen verdeeld. Marktpartijen bieden voor zowel import als export. Indien er voldoende capaciteit is om aan de volledige vraag te kunnen voldoen is de prijs voor capaciteit (clearingprijs) 0 Euro.

In het geval van schaarste, oftewel een hogere vraag naar dan aanbod van capaciteit, is de clearingprijs gelijk aan het laagst gehonoreerde bod. Meer details betreffende het toewijzen van interconnectie capaciteit zijn te vinden in paragraaf 5.6 van de Netcode alsmede de website van TSO auction, http://www.tso-auction.org/.

Iedere partij aan wie in de jaarveiling of de maandveiling transportcapaciteit is toegewezen of aan wie deze capaciteit is overgedragen is verplicht om op zijn laatst om 08.00 uur op de dag voorafgaand aan transport aan TenneT bekend te maken of, en zo ja voor welk deel men van deze capaciteit gebruik wil maken. Dit is het zogenaamde nomineren. Niet genomineerde capaciteit komt zonder vergoeding beschikbaar voor de dagveiling.

Partijen aan wie importcapaciteit is toegewezen in de dagveiling zijn verplicht een met de hoeveelheid in de dagveiling verkregen importcapaciteit overeenstemmende hoeveelheid elektriciteit aan de Nederlandse zijde in te bieden op de Amsterdam Power Exchange Spotmarket, de APX. Dat deel van de in de dagveiling toegewezen importcapaciteit waarvan de elektriciteit niet wordt verkocht op de APX vervalt aan TenneT.

Artikel 31a van de E-wet bepaalt dat het een afnemer, leverancier of handelaar verboden is al dan niet middellijk of onder voorwaarden de beschikking te hebben over een hoeveelheid transportcapaciteit op het landsgrensoverschrijdende net die groter is dan 400 MW. In de brief van de Energiekamer aan TenneT van 10 mei 2001 staat nader gespecificeerd op welke wijze de Energiekamer dit artikel interpreteert.

Samenvattend: artikel 31a heeft alleen betrekking op de importcapaciteit. Daarbij gaat het om de bruto hoeveelheid en niet om een maximum dat overblijft na saldering van importen en exporten.